جامعه شناسی و جامعه شناسانی ناتوان از گفت و گو هستند/ سخنرانی دکتر هادی خانیکی دراولین همایش «جامعه شناسان ایرانی و جامعه ایرانی»

جامعه شناسی و جامعه شناسانی ناتوان از گفت و گو هستند/ سخنرانی دکتر هادی خانیکی دراولین همایش «جامعه شناسان ایرانی و جامعه ایرانی»
تاریخ انتشار : 19 اسفند 1393
نویسنده :
زمینه :

دغدغه من این است که ضعفی بین نهادها و امکان های گفت و گو بین آکادمی، دانشگاه، حوزه فرهنگ و روشنفکری و حوزه جامعه اعم از دولت، بازار و مردم وجود دارد؛ بدین معنا که می بایست از این منظر بازخوانی و نقدی از اجتماعات علمی و فضای اجتماعی و فرهنگی خود داشته باشیم. دکتر آزاد عنوان ساده و عمومی «پاتوق» را برگزیده و به عنوان موقعیت آزادانه و غیر شغلی بدان پرداخته است و حداقل در بین مشروطه و بعد انقلاب اسلامی می شود پاتوق را یک مطالعه تاریخی کرد. سوال این است که چگونه می توان در ساختارهای غیر رسمی که نوعی هم مقاومت به نهادهای رسمی وجود دارد، امکانی برای گفت و گو فراهم کرد؟ اگر بخواهیم با یک نگاه تاریخی و انتقادی به جامعه شناسی و فراتر از آن به علوم اجتماعی بپردازیم می شود آن نقاط طلایی حوزه های سنت و مدرنیته را فراهم کرد و به آنها نوعی توانش ارتباط هم داد.
بحثی که دکتر آزاد در پاتوق مطرح می کند همین است. اغلب محققان و اساتید جامعه شناسی با من شاید هم نظر باشند که بالاخره این پاتوق های ما کجاست؟ به تعبیر خرمشاهی ما با شدت و سرعت مشغول مسافرکشی علم هستیم، اما در کجا با هم گفت و گو می کنیم؟ کجا دانشجویان ما با ما گفت و گو می کنند؟ درساحات مختلف کجا با هم صحبت می کنیم؟ آن نیروی اجتماعی تاثیر گذار ما کجاست؟ ما نهایتا در یک ارتباط عمدتا فرمالیتی و رسمی بین نهادهای اجرایی می پذیریم که پروژه های تحقیقاتی را انجام دهیم که این پروژه ها هم کمتر در فرایند تاثیر گذاری اجتماعی قرار می گیرد.
آیا این فقدان پاتوق به زبان مدرن، فقدان شبکه های اجتماعی یا نقاط تلاقی حوزه ها را نباید جست و جو کنیم و نبودن آنها را نباید یک نقیصه بدانیم؟
تعبیر فوکو در مرز بودگی است و ما آن در مرزبودگی خودمان را نتوانسته ایم پیدا کنیم. آن در مرزبودگی که جامعه شناسان برجسته و تاثیر گذار در جامعه ما مثل مرحوم شریعتی آن را پیدا کردند و توانستند دانش اجتماعی را در حوزه اجتماع بکار ببرند. ولی اکنون دیوارهای بلندی بین جامعه شناسان و گروههای اجتماعی و جامعه شناسان و مراکز پژوهشی و مراکز اجرایی وجود دارد. و این بدین معناست که مساله ما این است که ما با جامعه شناسی و جامعه شناسانی مواجه هستیم که خیلی در اجتماعات علمی و نهادهای مدنی موفق نیستند و حضور ندارند؛ با جامعه شناسی و جامعه شناسانی مواجه هستیم که دوست ندارند وارد حوزه فرهنگ، سیاست و هنر شوند، با واقعیتی مواجه هستیم که گویا جامعه شناسی خوب جامعه شناسی است که به سیاست نمی پردازد و اگر افرادی ورود پیدا کنند به همان میزان از اعتبار علمی آنها کم می شود.؛ با جامعه شناسی و جامعه شناسانی مواجهیم که از ورود به رسانه پرهیز دارند گویا رسانه ای شدن همان تعبیر ژورنالیستی بودن را به ذهن متبادر می کند . حضور فرد در رسانه یعنی ژورنالیستی شدن و دور شدن از آکادمیک. و نهایتا با جامعه شناسی و جامعه شناسانی مواجهیم که ناتوان از گفت و گو و برخورداری از دانش و مهارت گفت و گو می باشند که این توانایی گفت و گو محصول حضور در شبکه در ساحت های مختلف می باشد. طبیعتا زمینه و ساختارهای اجتماعی هم در جامعه ما از جمله نهادهای مدنی نهادهای ضعیفی هستند و این ضعف نهادهای مدنی، امکان حلقه های گفت و گو و ارتباط را کم کرده است. .
قهوخانه روشنفکری خان یونس در مصر نزدیک ۲۰۰ سال سابقه حضور جمع شدن روشنفکران در یک جا با تعلقات گوناگون فکری است ، کدام نهاد ما در جامعه به عنوان موسسه فرهنگی و انجمن این امکان را ایجاد کرده است که جامعه شناسانی با تعلق فکری مختلف با هم جمع شوند؟ شاید نوع رویکردی که دکتر آزاد در پاتوق مطرح می کند این جرفه را به ذهن ما وارد کند که به دنبال این پاتوق ها باشیم. آزاد تاکید می کند که پاتوق زمینه مساعدی برای نوعی همخوانی و هماهنگی بین سه نهاد دین، دولت و خانواده فراهم کرده است. داد و ستد و تعاملی که نوعی تقابل هم نیست.
آزاد توجه به نهاد خانواده را در ارتباطات، در قدرت و اجتماع می بیند . این زمینه نگاه کردن از ساحت مدرنیته به دنیای مدرن است. نهادهای سنتی را در برابر نهادهای مدرن تفسیر نکردن و شاید فراهم کردن زمینه ای باشد برای تقویت نگاه مدنی به پاتوق ها یعنی همان مکان های گفت و گو و مناسبات ساختارهای شبکه ای شکل بگیرد.
سوالی که بیش از همه پیش روی ما این است که جای گفت و گوی اصحاب علوم اجتماعی کجاست؟ جایی که با هم با جامعه با حکومت گفت و گو کنند؟ و این ممکن نیست جز اینکه یک ترکیب سازگار و انتقادی بین حوزهای سنت و مدرنیته به وجود آوریم . گم شده ما در حوزه علوم اجتماعی همین مکان ها و امکان های گفت و گوست و یک زمینه آن با شجاعت دکترآزاد بروز پیدا کرده است .

{منبع}