نباید نقش احزاب و مطبوعات را با هم عوض کرد

نباید نقش احزاب و مطبوعات را با هم عوض کرد
تاریخ انتشار : 22 آبان 1394
نویسنده :
زمینه :

یکی دیگر از نشست های ۸گانه بیست و یکمین دوره نمایشگاه بین المللی مطبوعات به همت دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها با عنوان «رسانه‌ها و انتخابات» با حضور هادی خانیکی استاد دانشگاه علامه طباطبایی، مصطفی کواکبیان مدیرمسئول روزنامه‌ مردم سالاری و محمدعلی وکیلی مدیرمسئول روزنامه‌ ابتکار روز دوشنبه در تالار گفتگوی نمایشگاه برگزار شد. در این نشست خانیکی با تشبیه فضای پر ازدحام نمایشگاه مطبوعات به فضای رسانه ها گفت: باید ببینیم در فضای رسانه صدای بحث های آکادمیک بالاتر است یا صدای حوزه ی عمومی.او افزود: در چنین نشست هایی روشن کردن مرز بین بحث های آکادمیک با بحث های سیاسی یا روشنفکرانه بسیار دشوار است. من نیز عموما با این مشکل رو به رو هستم. زیرا ابتدا در مطبوعات مشغول به کار بودم و سپس وارد حوزه دانشگاه شدم و معتقدم نمی توان هیچ فاصله ای بین کار آکادمیک و مطبوعات قائل شد. اما در این نشست سعی می کنم بحث را از منظر آکادمیک بررسی کرده و در صورت لزوم وارد بحث های روزمره شویم.
خانیکی با بیان این که اولین ارجاع بحث مطبوعات به طور خاص و رسانه ها به طور عام و انتخابات این است که جایگاه و نقش مطبوعات را در کنش های سیاسی و جو مشارکت سیاسی پیدا کنیم، افزود: مشهورترین رویکردی که در این زمینه وجود دارد این است که مطبوعات یا رسانه ها برسازندگان افکار عمومی هستند؛ یعنی به جای اینکه مخاطبان را به طور عام مورد خطاب قرار دهند مخاطبان خاص و کسانی که سازندگان افکار عمومی به شمار می آیند را مخاطب در نظر می گیرند. به همین دلیل زمانی که صحبت از مطبوعات و انتخابات می شود باید اندازه تاثیر گذاری و حدود مطبوعات را طبیعی و معقول کنیم. زیرا اگر طبیعی به مطبوعات نگاه نکنیم اضافه باری به مطبوعات تحمیل خواهد شد.
او ادامه داد: ما تصور می کنیم که مطبوعات می توانند کنش های گسترده مردمی انجام دهند در حالی که امروزه وضعیت تیراژ و محدوده مخاطبان و تخصصی شدن مطبوعات این انتظار را تا حد زیادی تغییر داده است. اگر به مقطعی در گذشته برگردیم شاهد هستیم که مطبوعات به طور عام و روزنامه ها به طور خاص به حدی تاثیر گذار بودند که نامزد تعیین می کردند و نامزدهای آنان می توانستند در انتخابات دارای نقش بالایی باشند. آیا موقعیت کنونی هم چنین موقعیتی است؟ به خصوص در مقایسه با شبکه ها و گروه های مجازی آیا مطبوعات از همان نقش پر رنگ گذشته برخوردار هستند؟ آیا بخش هایی از مطبوعات که کمتر به آنها اهمیت داده شده است نباید بیشتر مورد توجه قرار گیرند؟ مطبوعات محلی در انتخابات که یک امر محلی به حساب می آید می تواند نقش به مراتب بیشتری از مطبوعات سراسری ایفا کند.
مدرس ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی به دو مساله بسیار مهم در ارتباطات اشاره کرد و گفت: یکی از این مسایل این است که جریان انتقال پیام در عین همه فشردگی ها و تنوعی که دارد یک مرحله ای انجام نمی گیرد بلکه پیام دو یا چند مرحله ای منتقل می شود. پیامی که از رسانه ها و مطبوعات منتقل می شود ابتدا به سمت گروههای مرجع و تاثیر گذار بر افکار عمومی منتقل می شود و به میزانی که آنها نسبت به مساله، مشارکت و کنشگری نشان می دهند بر مطبوعات و جامعه تاثیر می گذارند. نکته دوم این است که با تحولاتی که در نظام اطلاع رسانی جامعه ما به وجود آمده است نقشی که مطبوعات در مرحله اطلاع رسانی و مرحله ترغیب دارند متفاوت شده است. در مرحله اطلاع رسانی در پدیده ای مثل انتخابات که جامعه قرار است به امر انتخابات و چگونگی حضور در انتخابات حساس شود به گونه ای تاثیر گذار است و در مرحله ترغیب یعنی جلب مشارکت و کنشگری به گونه دیگر. در سطح اطلاع رسانی، رسانه های جمعی و مطبوعات می توانند بسیار تاثیر گذار باشند ولی در مرحله ترغیب ارتباطات میان فردی یعنی آنچه که در خانواده ها، نهادهای مدنی، احزاب و تشکل های مردم نهاد اتفاق می افتد موثرتر است. به هیچ عنوان نباید نقش نهادها و جریان های سیاسی را با نقش مطبوعات متداخل کرد. هر کدام از اینها در جایگاه خودشان می توانند نقش های متفاوتی را بر عهده بگیرند. در حال حاضر مسوولیت و رسالتی که بر عهده مطبوعات است این است که جامعه را نسبت به مساله انتخابات و اهمیت آن حساس کنند و آن را از حالت نظاره گری به کنشگری و در نهایت مشارکت و رقابت سیاسی ترغیب کنند. به خصوص جامعه ای که رقابت ستیزی و مشارکت گریزی از عارضه های سیاسی و اجتماعی آن شده است.
خانیکی با تاکید بر این که مساله جامعه ما مساله بالا بردن سطح مشارکت در رقابت است، افزود: نقش مطبوعات به دلیل تحول فناوری های ارتباطی با گذشته متفاوت شده و از طرفی جامعه ما مولفه هایی دارد که متنوع و متکثر شدن و عقلانی تر شدن در سطوح اجتماعی و به طور کلی متفاوت شدن جامعه را با گذشته نشان می دهد