پیش‌همایش اخلاق و فرهنگ شهرنشینی برگزار شد

پیش‌همایش اخلاق و فرهنگ شهرنشینی برگزار شد
تاریخ انتشار : 30 دی 1398
نویسنده :
زمینه :

نخستین پیش‌همایش اخلاق و فرهنگ شهرنشینی با حضور جمعی از استادان، اعضای هیئت علمی، اندیشمندان و صاحب‌نظران در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد.

 

به گزارش دبیرخانه انجمن اخلاق در علوم و فناوری، نخستین پیش همایش اخلاق و فرهنگ شهرنشینی، روز شنبه، ۷ دی ۹۸ به همت انجمن جامعه‌شناسی ایران (دفتر خراسان رضوی)، مرکز پژوهش‌های شورای اسلامی شهر مشهد و برخی دیگر از نهادهای علمی و اجرایی این شهر در قالب دو پنل در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی برگزار شد.

 

سخنرانی دکتر هادی خانیکی در دومین پنل تخصصی پیش‌همایش اخلاق و فرهنگ شهرنشینی با تأکید بر منشور حقوق و مسئولیت‌های شهرنشینی شهر مشهد | شنبه ۷ دی ۹۸ | دانشگاه فردوسی مشهد:

 

یکی از مشکلاتی که در جامعه ما وجود دارد ارتباط ناموزون میان اقدامات مختلف انجام شده است. از یک طرف میان مراکز آکادمیک که معمولا کار خود را انجام داده و به مسئله می پردازند در طرف دیگر نهادهای اجرایی قرار دارند که آن ها همکارخود را انجام می دهند و دنبال راه حل هستند. در این بین مجموعه هایی همچون انجمن های علمی یا کنش گران مرزی که می خواهند میان آن ها ارتباط برقرار کنند. موضع من در اینجا ارتباط برقرار کردن است. هم در جریان تلاش های ارزنده دکتر حسینی پویا و دکتر جلالی در تدوین منشور حقوق شهرنشینی بودم که می تواند نقطه عطفی در تبدیل ایده به برنامه حقوقی باشد و هم در جریان دغدغه های انجمن اخلاق در علم و فناوری و موسساتی همچون موسسه رحمان، انجمن جامعه شناسی ایران، انجمن مطالعات فرهنگی و ارتباطات و بعضی از نهادهای دیگر که در کنار آن قرار می گیرند که دغدغه آن ها جدی گرفته شدن مسئله اخلاق و نسبت اخلاق، علم و فناوری بود.

 

در حدود دوسال پیش یک نشست بین المللی توسط انجمن اخلاق در علوم و فناوری تحت عنوان «گنگره بین‌المللی اخلاق در علوم و فناوری» به مدت سه روز با حدود 27سخنرانی، 78 مقاله، 16 میز گرد، تعداد زیادی پوستر و حضور 188 تن از پژوهشگران خارجی و داخلی، اندیشمندان و دانشمندان برگزار شد که به اخلاق و نسبت آن با علوم وفناوری پرداختند.
سال گذشته در مشهد نیز تلاش های ارزنده ای در این راستا انجام شد که تدوین بیانیه حقوق شهروندی و مسئولیت های شهر نشینی را در پی داشت.

 

من فکر می کردم که چطور می شود بین این دو پیوندی برقرار کرد به این معنا که هر دو طرف کار خودرا انجام ندهند. از سوی دیگر کلان شهر های مشهد و تهران و همچنین سایر کلانشهرها با یکدیگر مسائل مشترکی دارند. از الزامات توسعه یافتگی این است که آن ها را به یدیگر نزدیک کنیم. من به برخی از 10 ماده بیانیه تهران و همچنین برخی از مسائلی که در حقوق شهروندی مطرح شده است می پردازم. در اینجا تعریفی از اخلاق و عمل اخلاقی و زمینه های آن در سه بند ارائه شده که به آن ها می پردازم:

 

 بند اول: اخلاق در علوم و فناوری فراتر از اندیشیدن، دانستن و آموختن صرف است. اخلاق سرچشمه معنا داری و معنا بخشی و تنظیم رفتار فردی و جمعی نیز هست.

 

بند دوم: عمل اخلاقی در دایره کنش های آزادانه، آگاهانه و ارادی قرار می گیرد از این رو کنش گران اخلاقی در تحقق عینی مفاهیم مسئولیت اساسی دارند.

 

بند سوم: فقر، نابرابری، تبعیض و تحقیق مولد و موقم زمینه های ضد اخلاقی هستند. این سبب دستورکار اخلاق در همه حوزه های علوم و فناوری ها شامل مبارزه با همه ی این زمینه ها می شود.
در این زمینه مبارزه با فقر، مبارزه با نابرابری، مبارزه با تبعیض و مبارزه با تحقیر که کمتر مورد توجه قرار می گیرد نیز جزو مسئولیت های اخلاقی است.

 

بند چهار: هم سرشتی اخلاق و عدالت و اخلاق و همدردی (با توجه به اینکه در بسیاری از موارد ما اخلاق را محدود به عدالت می کنیم در حالی که در اینجا باید بیشتر به مسئله حقوق توجه کرد. پایه اصلی حقوق، عدالت است اما اخلاق می تواند غیر از عدالت، همدردی نیز باشد.) ایجاب می کند اهدافی همچون سیانت از انسان ها و کرامات، حقوق شهروندی، حقوق مدنی، حقوق نسلی، حقوق جنسیتی، حقوق قومیتی، حقوق مذهبی، ارتقاء کیفیت زندگی، رفاه و امنیت و خیر عمومی، توانمند سازی جامعه و کاهش آسیب های اجتماعی در فرایند توسعه اخلاق وعلوم و فناوری به طور مستمر رصد می شود.

 

تمام بندهای این بیانیه 10 ماده ای به ارتباط متقابل اخلاق و فرهنگ، اخلاق و حقوق، فرهنگ و حقوق و فرهنگ و ارتباطات، اخلاق و سیاست، اخلاق و اقتصاد و نظایر آن ها بر می گردد. در منشور حقوق شهرنشینی نیز در یازده فصل به طور مشخص روی حق بر ارتباط، حق بر فرهنگ و حق بر اجتماع تاکید های خاصی شده است. در اینجا آنچه به حوزه تخصص من برمی گردد ارتباط است. ارتباط، مسئله گمشده شهرهای ما است یا شاید مسئله گمشده شهر نشینی است.
همانطور که در بالا اشاره شد، باید به این مسئله توجه داشت که اگرچه عدالت مبنای علم حقوق است اما نمی توان اخلاق را به حقوق فروکاست. زیرا اخلاق و حقوق دو مقوله جدی و مستقل از هم ودر عین حال مرتبط باهم که هر کدام کارکردهای خاص خود را دارند. اگرچه شاید در شرایطی یکی را بر دیگری مبتنی دانست اما هیچ کدام را نمی توان به جای دیگری جایگزین کرد.

 

در این جا به حوزه اخلاق و نسبت آن با ارتباط می پردازیم. ما با یک مسئله جدیدی مواجه هستیم که عمدتا در حوزه فرهنگ و شهر نشینی است و اخلاق و حقوق را به عنوان عوامل و متغییرهای دخیل در این دو قسمت باید در نظر بگیریم. شهرنشینی در نوع نگاه ما با نوعی تخریب روابط اخلاقی همراه است. خانم دکتر فولادوند (جامعه شناس ایرانی مقیم فرانسه) تحقیقی در مورد تصویر مطلوب توسعه در کتاب های درسی ایران انجام داده بود و به این نتیجه رسیده بود که تصویر مطلوب توسعه در کتاب های ما، تصویر شهری نیست به این دلیل که همیشه شهر را مساوی گرفتیم با دوز و کلک و دروغ و … و همیشه نوستالژی بازگشت به روستا ها را داشتیم. این قضیه با واقعیت جامعه امروز ما سازگار نیست زیرا امروز جامعه ایرانی جامعه شهری و شهرنشین است. لذا باید آن وضعیت مطلوب را که مدام از شهر دلتنگ هستیم را به سمت دوست داشتنی و قابل زیست کردن شهر تغییر دهیم. می شود به اعتبار اخلاق وحقوق جامعه شهری را مطلوب تر کرد. یعنی اینکه جامعه مطلوب شهری قدرت ارتباطی اش بالا می رود و قدرت گفتگو دارد.

 

در منشور حقوق شهرنشینی بر سه وجه ارتباطی (ارتباط انسانی،آیینی و گفتگو محوری) تاکید شده است. در حالی که به نظر من می توان از این سه وجه فراتر رفت و به دنبال این باشیم که تصویر رو به خشنونت، روبه تنفر، روبه کینه که در شهر در حال شکل گیری است و تحت تاثیر سیاست، اقتصاد، اجتماع و همه متغییر های تهدید کننده شهر است را کنترل کرد. وجه دوم اخلاق (اخلاق همدردی و اخلاق غمخواری که می تواند مقدم باشد بر اخلاق مبتنی بر عدالت) می تواند این میزان از خشم را در شهر کنترل کند.